Portali
nga xheladin prej Wed 20 Jun 2007, 12:27 pmFizika dhe Dita e Gjykimit
Dėshira jonė nuk ėshtė e paracaktuar e ekzistencės sonė e as vdekja nuk ėshtė njė cak i paravėnė nga vetė ne. Jeta na duket pothuajse e pasosshme e sidomos kur gjėrat shkojnė ashtu si neve na pėlqen. Pėrderisa ngutemi tė preokupuar me gjėrat e pėrditshmėrisė sonė shumė pak jemi tė vetėdijshėm pėr ironinė se e gjithė kjo njė ditė do tė marrė fund.
Shumica e religjioneve tė botės pajtueshėm me besimet e tyre parathonė jetėn pas vdekjes. Dita e gjykimit ėshtė njėra nga pjesė e besimit fundamentale tė myslimanėve, tė tė krishterėve dhe ēifutėve. Hindusėt po ashtu e kanė idenė pėr reinkarnacionin e tyre tė stėrgjatė i cili megjithatė pėrfundon me ribashkimin final dhe ekzistencės supreme.
N?se pėrfundimisht besojmė nė Ditėn e Gjykimit, atėherė ēdo vepėr e mirė qė e shton imanin tonė do tė ishte lehtė e pranueshme pėr ne. Tė pėrkujtojmė kalimthi rrėfimin e profetit Ibrahim (Paqja e Allahut qoftė mbi tė!) tė dhėnė nė Kuran kur flitet se si ai dėshiroi tė dinte nė ēmėnyrė Allahu i ringjall tė vdekurit. Ai vėrtetoi besimin e tij nė faktin se njė fat i tillė pėr njeriun ėshtė i paikshėm, mirėpo shprehu interesimin pėr njė dėshmi e cila do ta kishte shuar kureshtjen e tij. At?here Zoti ia mundėsoi atij tė jetė vėrtetė dėshmitar i njė mrekullie. Me mendimin se njė profet i madh siē ishte Ibrahimi (alejhi selam) nuk e fshehu kureshtjen e tij pėr dėshmi qetėsuese, natyrisht se ne njerėz thjeshtė ndjejnė nevojė pėr argumente edhe mė tė mėdha. Kjo veēanėrisht kėrkohet nė botėn e sotme kur njė numėr i madh i besimeve kanė pėsuar rrėnim si pasojė e tė arriturave shkencore. Fatmirėsisht te myslimanėt progresi nė shkencė vetėm se solli sqarime dhe u dha kuptim tė ri disa ajeteve tė paqarta kuranore. Andaj Kurani mbetet tė qėndrojė edhe mė tutje mbi librat e tjerė religjioz me plotninė e autoritetit tė njė libri vėrtetėsisht tė shpallur nga Zoti.
Ekziston vetėm njė version i Kuranit. Madje qoftė kritik?t e Islamit detyrohen tė pranojnė se ėshtė i vetmi nga tė gjithė librat e shenjtė qė mbeti i pandryshuar qysh nga zbritja e parė tė dėrguarit tė fundit Muhamed (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi tė!) para 14 shekujve. Eksitojnė shumė ajete nė Kuran qė pėrshkruajnė fakte shkencore, tė cilat janė arritur tė zbulohen vetėm nė njėqind vitet e fundit.
Nė kėto ajete gjendet njė ndėrlidhje pėrsoshmerisht e pakundėrshtueshme gjatė pėrshkrimit tė fenomeneve tė ndryshme. Aty me precizitet tė plotė bėhet fjalė pėr ide qė nė mėnyrė mahnitėse pėrkojnė me rezultatet e hulumtimeve mė bashkėkohorė tė universit.
FIZIKA DHE DITA E GJYKIMIT
Hyrje nė Kozmologji
Tentimi i paramendimit tė asaj se si e ardhmja e gjithėsisė lidhet me Ditėn e Gjykimit shpie te domosdoja e njoftimit tė sadopakshėm me kozmologjinė. Nė vijim do tė bėjmė fjalė rreth krijimit tė gjithėsisė?, gjendjes sė tanishme tė saj dhe versioneve tė sė ardhmes qė na pret.
Vitet e Dritės
Hapėsira e pamatshme e gjithėsisė bėri tė nevojshme njėsimin e distancės (ndėrmjet trupave qiellor?) me vite drite. Viti i dritės paraqet distancėn tė cilėn e kalon drita brenda njė viti me shpejt?si 300 000 km/s. Largėsia e diellit nga toka ėshtė tetė minuta me shpejtėsi drite. Pas Diellit, ylli mė i afėrt me Tokėn gjendet nė distancė prej katėr vjet drite. Kurse pėr tė kaluar nga njėri skaj i galaktikės sonė nė tjetrin, nevojiten 150 000 vjet dritė. Distanca mesatare ndėrmjet galaktikave ėshtė pėrreth dhjetė milion vjet drite. Me qindra bilion galaktika tė tilla janė pjesė pėrbėrėse e kėsaj gjithėsie jashtėzakonisht tė paskajshme.
Galaktikat shpėrhapėse
Nėse drita qė arrin nė tokė larg prej galaktikave tė tjera, analizohet nė spektroskop atėherė do tė arrihet njė pėrfundim i ēuditshėm se galaktikat janė duke u larguar nga ne me njė shpejtėsi tejet tė madhe. Sa mė e madhe tė jetė largėsia e njė galaktike prej asaj tonės aq mė e madhe do tė jetė shpejtėsia e largimit tė tyre. Njė lėvizje e tillė e galaktikave i detyrohet ekspansionit (zgjerimit) tė gjithėsisė. Gjithėsia thuhet se u krijua nga njė shpėrthim i hatashėm qė njihet si Eksplodimi i madh??? dhe gjendet nė zgjerim e sipėr, qysh atėhere.
Gjithėsia nuk mund tė krahasohet vetėm si njė sferė e pėrbėrė prej galaktikave qė largohen vazhdimisht nga njėra tjetra nė bashkėsinė e pafund tė hapėsirės. Ajo ėshtė si njė balonė me shumė pika nė tė, ku secila prej tyre pėrfaqėson njė galaktikė. Sipėrfaqja dydimensionale e hapėsirės e kėsaj balone imagjinativisht pėrfaqėson tre dimensionet e hapėsirės e qė zgjerohet nė dimensione edhe mė tė larta, ēka faktikisht tejkalon kapacitetin tonė perceptues.
Tentimi i paramendimit tė asaj se si e ardhmja e gjithėsisė lidhet me Ditėn e Gjykimit shpie te domosdoja e njoftimit tė sadopakshėm me kozmologjinė. Nė vijim do tė bėjmė fjalė rreth krijimit tė gjithėsisė?, gjendjes sė tanishme tė saj dhe versioneve tė sė ardhmes qė na pret.
Vitet e Dritės
Hapėsira e pamatshme e gjithėsisė bėri tė nevojshme njėsimin e distancės (ndėrmjet trupave qiellor?) me vite drite. Viti i dritės paraqet distancėn tė cilėn e kalon drita brenda njė viti me shpejt?si 300 000 km/s. Largėsia e diellit nga toka ėshtė tetė minuta me shpejtėsi drite. Pas Diellit, ylli mė i afėrt me Tokėn gjendet nė distancė prej katėr vjet drite. Kurse pėr tė kaluar nga njėri skaj i galaktikės sonė nė tjetrin, nevojiten 150 000 vjet dritė. Distanca mesatare ndėrmjet galaktikave ėshtė pėrreth dhjetė milion vjet drite. Me qindra bilion galaktika tė tilla janė pjesė pėrbėrėse e kėsaj gjithėsie jashtėzakonisht tė paskajshme.
Galaktikat shpėrhapėse
Nėse drita qė arrin nė tokė larg prej galaktikave tė tjera, analizohet nė spektroskop atėherė do tė arrihet njė pėrfundim i ēuditshėm se galaktikat janė duke u larguar nga ne me njė shpejtėsi tejet tė madhe. Sa mė e madhe tė jetė largėsia e njė galaktike prej asaj tonės aq mė e madhe do tė jetė shpejtėsia e largimit tė tyre. Njė lėvizje e tillė e galaktikave i detyrohet ekspansionit (zgjerimit) tė gjithėsisė. Gjithėsia thuhet se u krijua nga njė shpėrthim i hatashėm qė njihet si Eksplodimi i madh??? dhe gjendet nė zgjerim e sipėr, qysh atėhere.
Gjithėsia nuk mund tė krahasohet vetėm si njė sferė e pėrbėrė prej galaktikave qė largohen vazhdimisht nga njėra tjetra nė bashkėsinė e pafund tė hapėsirės. Ajo ėshtė si njė balonė me shumė pika nė tė, ku secila prej tyre pėrfaqėson njė galaktikė. Sipėrfaqja dydimensionale e hapėsirės e kėsaj balone imagjinativisht pėrfaqėson tre dimensionet e hapėsirės e qė zgjerohet nė dimensione edhe mė tė larta, ēka faktikisht tejkalon kapacitetin tonė perceptues.
Ardhmėria e Gjithėsisė?
Nuk dihet ende nėse gjithėsia do tė vazhdojė zgjerimin e saj tė pandalshėm apo nėse do tė vijė ēasti i kontraktimit (pėrmbledhjes) sė saj. Nė secilėn nga kėto dy raste ardhmėria e banorėve tė gjithėsisė do tė jetė jo premtuese nė zbrazėtinė e saj. Nėse merret se ekspansioni edhe mė tej vazhdon, atėherė pas disa bilionė vjetėsh gjithė energjia e Diellit dhe e yjeve do tė shpenzohet dhe ēdo gjė do tė pėrfundojė nė ftohtėsinė e vdekjes. Ndėrkohė mbetet boshsia e hapėsirės qė edhe mė tek ekspansionohet. Alternativa e ekzistimit tė mjaftueshėm tė materies dhe e ndalimit nė ēastin kritik tė zgjerimit tė mėtejshėm shpie deri te faza kontraktive e gjithėsisė. Kjo fazė ka si pėrfundim gjendjen e stėrngjeshur tė materies me njė temperaturė jashtėzakonisht tė lartė e qė njihet si Kolapsi i madh???. Kjo do tė shkatėrronte tė gjitha format e mundshme tė njohura nga ne. Pėrveē kėtyre dy versioneve tė lartcekura depresive dhe qė shpien nė paqėllimėsi, ekziston edhe versioni i tretė. Disa fizikanė besojnė se koha mund tė prapėsohet nė momentin kur gjithėsia do tė nisė kontraktimin e saj. Ky version ka ngjashmėri tė dukshme me pėrshkrimin kuranor tė Ditės sė Gjykimit.
Tani le ti kthehemi pėrsėri zhvillimit etapor tė gjithėsisė. Do tė mundohemi tė sqarojmė se si e tėrė kjo shpie deri te fundi, i cili lidhet me njė fillim tjetėr e qė ėshtė Dita e Gjykimit. Pajtueshmėria ndėrmjet kozmologjisė dhe shpalljes kuranore do tė bėhet vetė vėrtetuese.
Pėr disa njerėz shkenca nė shekullin XX i ka zėnė vendin mrekullive dhe feja nuk ėshtė asgjė mė shumė se njė kulturė interesante e trashėguar prej tė kaluarės. Fakti qė mė sė shpeshti anashkalohet ėshtė se Zoti caktoi ligjet e gjithėsisė mbi tė cilat bazohet shkenca dhe teknologjia sot. Fizikanėt dhe kozmologėt nga tė katėr anėt e botės janė duke punuar drejt njė botėkuptimi mė kuptimplotė tė strukturės sė universit. Megjithatė pėr jobesimtarėt ekzistenca e kėsaj gjithėsie ėshtė e paqėllim. Sipas tyre ky plan funksionues i universit ėshtė i rastėsishėm dhe ligjet e saj janė tė pacak. Ndėrkaq, sipas pikėpamjeve islame, universi ėshtė krijuar pėr njė qėllim kur edhe do tė pushojė sė qeni. Maurice Bucaille, autori i veprės Bibla, Kurani dhe shkenca??? thotė: Nuk ekziston as edhe njė gabim i vetėm shkencor nė Kuran???. Nuk do tė duhej tė befasoheshim nėse sot kur bota ėshtė e dhėnė e tėra pas shkencės e vėrteta pėr Dit?n e Gjykimit tė dal nė shesh nė sajė tė dijenive shkencore nė Kuran.
Ne do tu bėjmė atyre tė mundshme qė tė shohin argumentet Tona nė horizonte dhe nė veten e tyre derisa tu bėhet e qartė se ai (Kurani) ėshtė i vėrtet?, A nuk mjafton qė Zoti yt ėshtė dėshmitar pėr ēdo gjė???? (Fusilet, 53)
Nuk dihet ende nėse gjithėsia do tė vazhdojė zgjerimin e saj tė pandalshėm apo nėse do tė vijė ēasti i kontraktimit (pėrmbledhjes) sė saj. Nė secilėn nga kėto dy raste ardhmėria e banorėve tė gjithėsisė do tė jetė jo premtuese nė zbrazėtinė e saj. Nėse merret se ekspansioni edhe mė tej vazhdon, atėherė pas disa bilionė vjetėsh gjithė energjia e Diellit dhe e yjeve do tė shpenzohet dhe ēdo gjė do tė pėrfundojė nė ftohtėsinė e vdekjes. Ndėrkohė mbetet boshsia e hapėsirės qė edhe mė tek ekspansionohet. Alternativa e ekzistimit tė mjaftueshėm tė materies dhe e ndalimit nė ēastin kritik tė zgjerimit tė mėtejshėm shpie deri te faza kontraktive e gjithėsisė. Kjo fazė ka si pėrfundim gjendjen e stėrngjeshur tė materies me njė temperaturė jashtėzakonisht tė lartė e qė njihet si Kolapsi i madh???. Kjo do tė shkatėrronte tė gjitha format e mundshme tė njohura nga ne. Pėrveē kėtyre dy versioneve tė lartcekura depresive dhe qė shpien nė paqėllimėsi, ekziston edhe versioni i tretė. Disa fizikanė besojnė se koha mund tė prapėsohet nė momentin kur gjithėsia do tė nisė kontraktimin e saj. Ky version ka ngjashmėri tė dukshme me pėrshkrimin kuranor tė Ditės sė Gjykimit.
Tani le ti kthehemi pėrsėri zhvillimit etapor tė gjithėsisė. Do tė mundohemi tė sqarojmė se si e tėrė kjo shpie deri te fundi, i cili lidhet me njė fillim tjetėr e qė ėshtė Dita e Gjykimit. Pajtueshmėria ndėrmjet kozmologjisė dhe shpalljes kuranore do tė bėhet vetė vėrtetuese.
Pėr disa njerėz shkenca nė shekullin XX i ka zėnė vendin mrekullive dhe feja nuk ėshtė asgjė mė shumė se njė kulturė interesante e trashėguar prej tė kaluarės. Fakti qė mė sė shpeshti anashkalohet ėshtė se Zoti caktoi ligjet e gjithėsisė mbi tė cilat bazohet shkenca dhe teknologjia sot. Fizikanėt dhe kozmologėt nga tė katėr anėt e botės janė duke punuar drejt njė botėkuptimi mė kuptimplotė tė strukturės sė universit. Megjithatė pėr jobesimtarėt ekzistenca e kėsaj gjithėsie ėshtė e paqėllim. Sipas tyre ky plan funksionues i universit ėshtė i rastėsishėm dhe ligjet e saj janė tė pacak. Ndėrkaq, sipas pikėpamjeve islame, universi ėshtė krijuar pėr njė qėllim kur edhe do tė pushojė sė qeni. Maurice Bucaille, autori i veprės Bibla, Kurani dhe shkenca??? thotė: Nuk ekziston as edhe njė gabim i vetėm shkencor nė Kuran???. Nuk do tė duhej tė befasoheshim nėse sot kur bota ėshtė e dhėnė e tėra pas shkencės e vėrteta pėr Dit?n e Gjykimit tė dal nė shesh nė sajė tė dijenive shkencore nė Kuran.
Ne do tu bėjmė atyre tė mundshme qė tė shohin argumentet Tona nė horizonte dhe nė veten e tyre derisa tu bėhet e qartė se ai (Kurani) ėshtė i vėrtet?, A nuk mjafton qė Zoti yt ėshtė dėshmitar pėr ēdo gjė???? (Fusilet, 53)
Ska vullnet tė lirė nė gjithėsinė e kontraktimit
Njeriut i ėshtė dhėnė vullnet i lirė tė zgjedhė ndėrmjet tė mirės dhe tė gabuarės nė jetėn e gjithėsisė sė fazės ekspansive. Ndėrkohė, ēdo vepėr e tij regjistrohet nė kohė. Mirėpo me gjithėsinė e fazės kontraktive nuk do tė ketė vullnet tė lirė veprimi dhe askush nuk do tė Ketė fuqi pėr tu bėrė dėm apo dobi tė tjerėve.
Ėshtė dita kur askush, askujt nuk do tė mund ti ndihmojė asgjė; atė ditė e tėrė ēėshtja i takon vetėm Allahut.??? (Infitar, 19)
Sprapsja e gravitetit
Graviteti i detyrohet disa minuta diferencė kohės nė lartėsi tė ndryshme mbidetare. Koha kalon papėrfillshėm mė shpejt nė majė tė maleve nė krahasim me nivelin e detit. Ky ndryshim nė kohė i pa vėrejtshėm pėr ne mund tė matet me ndihmėn e orės atomike. Nėse koha zmbrapset nė fazėn kontraktive tė universit, atėherė ky ndryshim kohe do tė zmbrapset, gjithashtu. Kjo do tė shkaktojė zmbrapsjen e gravitetit duke krijuar njėherėsh tėrmet katastrofal tė paparė ndonjėherė.
Kur tė dridhet toka me dridhjen e saj tė fuqishme??? (Zelzele, 1)
E kur tė fryhet nė surė njė e fryme. Dhe tė ngrihen toka e kodrat e ti mėshojnė njėra-tjetrės me njė tė goditur??? (Haka: 13,14)
Dita kur qielli tė bėhet si kallaji i shkrirė. Kodrat tė bėhen si leshi i lėnurur??? (Mearixh: 8,9)
Pėrkundėr sprapsjes sė gravitetit masa e Tokės nuk do tė shpėrbėhet e tėra, meqenėse zmbrapsja e kohės do t? shpor tė gjitha gjėrat dhe ēėshtjet nė vendet e tyre tė mėparshme.
Toka bosh pėrbrenda???
Sprapsja e gravitetit do ta detyrojė tokėn tė hedh jashtė gjithė materien e saj tė brendshme dhe tė shndėrrohet nė njė top gjigant, por bosh pėrbrenda.
Dhe kur toka tė shtrihet mė gjerėsinė e saj. E tė nxjerr ēka ka brenda e tė ēlirohet??? (Inshikak: 3,4)
Qendra qiellore nė zgavrėn tokėsore
Meqenėse sprapsja e gravitetit e shndėrron nė strukturė zgavrore, qielli poashtu do tė gjendet nė qendrėn e zgavrės tokėsore.
Ditė kur toka ndryshohet nė tjetėr tokė edhe qiejt (nė tė tjerė qiej), e ata (njerėzit) tė gjithė dalin sheshazi para Allahut, Njė, Mbizotėrues??? (Ibrahim,)
Ajetet qė pasojnė, paraqesin kuptueshėm pėrshkrimin e Ditės sė Gjykimit. Dita e Gjykimit fillon me tėrmetin pėrfundimtar tė shkaktuar nga ēasti fatal i zmbrapsjes sė gravitetit. Kjo sprapsje, siē kemi thėnė do tė shkaktojė derdhjen e materialit tė brendshėm tė tokės dhe do ta lėrė atė bosh pėrbrenda. Njerėzit do tė ngjallen njėri pas tjetrit (me grupe tė shpėrndara) brenda kėsaj lėvozhge tė rruzullit tokėsor tejpėrtej sė cilės mbizotėron qielli. Tėrė historia njerėzore do tė luhet pėrsėri pėrgjatė kohės qė ka kthyer kah. Kombet dhe njerėzit edhe njė herė do tė dėshmojnė atė qė patėn bėrė dhe pėrfundimisht do tė gjykohen sipas atyre veprimeve.
Kur tė dridhet toka me dridhjen e saj tė fuqishme. Dhe tė nxjerrė toka atė qė ka nė brendinė e saj. Dhe njeriu tė thotė: ēka ėshtė kjo (qė bėn kėtė dridhje)? Atė ditė ajo i rrėfen tregimet e veta, ngase Zoti yt e ka urdhėruar atė. Atė ditė njerėzit shfaqen tė ndarė nė grupe qė tė shpėrblehen pėr veprat e tyre??? (Zelzele, 1-6)
Ndonjė kureshtari mund ti shkojė mendja se prapėsimi i kohės qė shkakton ringjalljen nga varret dhe ripėrtrirjen e moshės drejt rinis? dhe fėmijėrisė do tė shpor deri te asgjėsimi i njeriut nė mitrėn e nėnės. Sipas kėsaj ideje e zmbrapsjes sė kohės do tė flasė poashtu pėr njė ekzistence tė paqėllim. Por nuk ėshtė ashtu. Tėrmeti fatal nuk do tė bėjė zhbėrjen tonė nga toka por do tė marrė pjesė nė fenomenin e bashkėngjitjes sė dimensioneve mė tė larta botės sonė. Nė ato dimensione gjenden xhehenemi dhe kopshtet famė mirė tė Ademit. Nė vijim do tė mundohemi tė kuptojmė se sa mrekullueshėm Zoti e ka bėrė rregullimin funksionues tė gjithėsisė. Jeta jo vetėm qė do tė rikrijohet, por gjithashtu janė vėnė rregulla pėr ruajtjen e saj nga shkatėrrimi i universit dhe bartjen e saj nė botėn e dimensioneve tejekzistuese.
Njeriut i ėshtė dhėnė vullnet i lirė tė zgjedhė ndėrmjet tė mirės dhe tė gabuarės nė jetėn e gjithėsisė sė fazės ekspansive. Ndėrkohė, ēdo vepėr e tij regjistrohet nė kohė. Mirėpo me gjithėsinė e fazės kontraktive nuk do tė ketė vullnet tė lirė veprimi dhe askush nuk do tė Ketė fuqi pėr tu bėrė dėm apo dobi tė tjerėve.
Ėshtė dita kur askush, askujt nuk do tė mund ti ndihmojė asgjė; atė ditė e tėrė ēėshtja i takon vetėm Allahut.??? (Infitar, 19)
Sprapsja e gravitetit
Graviteti i detyrohet disa minuta diferencė kohės nė lartėsi tė ndryshme mbidetare. Koha kalon papėrfillshėm mė shpejt nė majė tė maleve nė krahasim me nivelin e detit. Ky ndryshim nė kohė i pa vėrejtshėm pėr ne mund tė matet me ndihmėn e orės atomike. Nėse koha zmbrapset nė fazėn kontraktive tė universit, atėherė ky ndryshim kohe do tė zmbrapset, gjithashtu. Kjo do tė shkaktojė zmbrapsjen e gravitetit duke krijuar njėherėsh tėrmet katastrofal tė paparė ndonjėherė.
Kur tė dridhet toka me dridhjen e saj tė fuqishme??? (Zelzele, 1)
E kur tė fryhet nė surė njė e fryme. Dhe tė ngrihen toka e kodrat e ti mėshojnė njėra-tjetrės me njė tė goditur??? (Haka: 13,14)
Dita kur qielli tė bėhet si kallaji i shkrirė. Kodrat tė bėhen si leshi i lėnurur??? (Mearixh: 8,9)
Pėrkundėr sprapsjes sė gravitetit masa e Tokės nuk do tė shpėrbėhet e tėra, meqenėse zmbrapsja e kohės do t? shpor tė gjitha gjėrat dhe ēėshtjet nė vendet e tyre tė mėparshme.
Toka bosh pėrbrenda???
Sprapsja e gravitetit do ta detyrojė tokėn tė hedh jashtė gjithė materien e saj tė brendshme dhe tė shndėrrohet nė njė top gjigant, por bosh pėrbrenda.
Dhe kur toka tė shtrihet mė gjerėsinė e saj. E tė nxjerr ēka ka brenda e tė ēlirohet??? (Inshikak: 3,4)
Qendra qiellore nė zgavrėn tokėsore
Meqenėse sprapsja e gravitetit e shndėrron nė strukturė zgavrore, qielli poashtu do tė gjendet nė qendrėn e zgavrės tokėsore.
Ditė kur toka ndryshohet nė tjetėr tokė edhe qiejt (nė tė tjerė qiej), e ata (njerėzit) tė gjithė dalin sheshazi para Allahut, Njė, Mbizotėrues??? (Ibrahim,)
Ajetet qė pasojnė, paraqesin kuptueshėm pėrshkrimin e Ditės sė Gjykimit. Dita e Gjykimit fillon me tėrmetin pėrfundimtar tė shkaktuar nga ēasti fatal i zmbrapsjes sė gravitetit. Kjo sprapsje, siē kemi thėnė do tė shkaktojė derdhjen e materialit tė brendshėm tė tokės dhe do ta lėrė atė bosh pėrbrenda. Njerėzit do tė ngjallen njėri pas tjetrit (me grupe tė shpėrndara) brenda kėsaj lėvozhge tė rruzullit tokėsor tejpėrtej sė cilės mbizotėron qielli. Tėrė historia njerėzore do tė luhet pėrsėri pėrgjatė kohės qė ka kthyer kah. Kombet dhe njerėzit edhe njė herė do tė dėshmojnė atė qė patėn bėrė dhe pėrfundimisht do tė gjykohen sipas atyre veprimeve.
Kur tė dridhet toka me dridhjen e saj tė fuqishme. Dhe tė nxjerrė toka atė qė ka nė brendinė e saj. Dhe njeriu tė thotė: ēka ėshtė kjo (qė bėn kėtė dridhje)? Atė ditė ajo i rrėfen tregimet e veta, ngase Zoti yt e ka urdhėruar atė. Atė ditė njerėzit shfaqen tė ndarė nė grupe qė tė shpėrblehen pėr veprat e tyre??? (Zelzele, 1-6)
Ndonjė kureshtari mund ti shkojė mendja se prapėsimi i kohės qė shkakton ringjalljen nga varret dhe ripėrtrirjen e moshės drejt rinis? dhe fėmijėrisė do tė shpor deri te asgjėsimi i njeriut nė mitrėn e nėnės. Sipas kėsaj ideje e zmbrapsjes sė kohės do tė flasė poashtu pėr njė ekzistence tė paqėllim. Por nuk ėshtė ashtu. Tėrmeti fatal nuk do tė bėjė zhbėrjen tonė nga toka por do tė marrė pjesė nė fenomenin e bashkėngjitjes sė dimensioneve mė tė larta botės sonė. Nė ato dimensione gjenden xhehenemi dhe kopshtet famė mirė tė Ademit. Nė vijim do tė mundohemi tė kuptojmė se sa mrekullueshėm Zoti e ka bėrė rregullimin funksionues tė gjithėsisė. Jeta jo vetėm qė do tė rikrijohet, por gjithashtu janė vėnė rregulla pėr ruajtjen e saj nga shkatėrrimi i universit dhe bartjen e saj nė botėn e dimensioneve tejekzistuese.
Dimensionet e tejsotme
Menduar matematikisht ekziston numėr i pafundmė i dimensioneve. Ne jetojmė brenda hapėsirės tredimensionale. Ēdo gjė nga pėrditshmėria jonė ka gjatėsinė, gjerėsinė dhe lartėsinė (thellėsinė) e tij. Imagjinimi i konceptit shumėdimensional pėr ne ėshtė pothuaj i pamundur. Dihet se graviteti intensifikohet nė afėrsi tė diellit e poashtu sot flitet pėr tė ashtuquajturėn shtrembėrimi i hapėsirės nė dimensione tė tjera. Kėtė fakt i pari e vuri nė dukje Ajnshtajni gjatė llogaritjes precize tė orbitės sė planetit mė tė brendshėm, Mėrkurit.
Dikur njerėzia besonin se Toka ėshtė pllakė e rrafshėt. Ata frikėsoheshin nga mundėsia e rėnies poshtė nga ajo nėse ecin tepėr larg nėpėr tė. Sot e dimė se njė gjė e tillė ėshtė qesharake meqenėse sipėrfaqja e Tokės ėshtė e lakuar dhe e vazhdueshme si ajo e njė e topi. Dalja nga Toka mundėsohet vetėm nė qoftė se lėvizim nė njė drejtim perpendikular ndaj sipėrfaqes sė saj. Ky drejtim ėshtė ngritja lart hapėsirės prej kudo qoftė qė gjendemi. Me problem tė ngjashėm kuptimor ballafaqohemi nė rastin e dimensioneve mė tė larta. Mund tė kemi pėrshtypjen se do tė ishim larguar nga gjithėsia sikur tė udhėtonim tepėr larg saj, por faktikisht kjo ska fare tė bėjė me tė vėrtetėn. Qoftė sikur tė udhėtonim bilionė mijėra larg nga kėtu ne vazhdimisht do tė mbeteshim tė burgosur brenda hapėsirės sonė tredimensionale.
Dhe ne kemi qenė tė bindur se Allahut nuk mund ti shmangemi nė Tokė e as nuk mund ti shpėtojmė Atij duke ikur.??? (Xhin, 12)
Shtegdalja e vetme e pėrtej kalimit tė botės sonė ėshtė dalja nė dimensione tjera me anė tė lėvizjes nė njė drejtim perpendikular me hapėsirėn tredimensionale. Por, meqenėse nuk ekziston vazhdueshmėria kaluese ndėrmjet dimensioneve tona dhe atyre tė tjera, ky kalim sot ėshtė i pamundshėm. Njė realizim i tillė arrihet nėse bėhet shqyerja??? e hapėsirės dhe bashkėngjitja me ato dimensione. E kjo mund tė ndodh vetėm nė qendėr tė vrimave tė zeza.
Dhe qielli hapet e b?het dyer-dyer??? (Nebe, 19)
Vrimat e zeza
Hapja e portave qiellore (tė cekuar ne Kuran) ėshtė ide e krahasueshme me atė tė vrimave tė zeza. Ato hapje lehtė mund tė jen porta tejkaluese nga bota e sotme nė atė shumėdimensionale. Shkatėrrimi i pėrbrendshėm i yjeve masivė pasohet me formimin e vrimave tė zeza nė zonėn gravituese tė atyre yjeve. Forcat gravituese nė vrimat e tilla janė jashtėzakonisht mbizotėruese sa qė as drita me shpejtėsinė marramendėse tė saj nuk mund ti shpėtojė. Nga kjo vjen emri vrimė e zezė. Disa fizikanė supozojnė se brenda kėtyre vrimave, hapėsira dhe koha mund tė shqyen??? duke formuar portat e lartcekura. Mirėpo densiteti i pafundmė i materies brenda kėtyre vrimave pengon hapjet e tilla. Kjo pengesė nuk do tė ekzistojė nė gjithėsinė e fazės kontraktive. Sprapsja e gravitetit do tė shndėrrojė tė gjithė trupat qiellorė nė struktura zgavre nėpėr qendėr tė sė cilave kalon hapėsira qiellore.
E qielli ēahet, pse ai atė ditė ėshtė i rraskapitur (Haka, 16)
Engjėjt zbresin nėpėr portat qiellore dhe askush nuk mund tė lihet pas dore.
Dhe (pėrkujto) ditėn kur do tė ēahet qielli me anėn e njė reje e lėshohen engjėjt nė njė mėnyrė madhėshtore??? (Furkan, 25)
(Pėrkujto) Ditėn kur Ne i shkulim kodrat, dhe tokėn e sheh tė sheshtė (tė zbuluar) dhe Ne i tubojmė ata e nuk na mbetet asnjė prej tyre pa e tubuar.??? (Kehf, 47)
Kataklizma e gjithėsisė pėrfundimisht do tė pėrmbyllet nė njė lėmsh tė zjarrtė dhe fizikanėt kėtė e njohin si kolapsi i madh???. Gjithė njerėzimi do tė tubohet. Pėr shkak tė prapėsimit tė kohės ēdonjėri jashtė vullnetit tė vet do tė reduktohet drejt asgjėsė. Mirėpo mbledhja dhe tejbartja e njerėzve nė botėn tjetėr do tė pėrmbushet nga engjėjt zbritjes sė madhe???.
Nė udhėtimin tonė tė fundit nėpėr portat e hapura qiellore, ne do tė kalojmė nėpėr shumė rrafshe dhe dimensione. Fjala sikur ky udhėtim tė kthehej pėrmes transportimit apo mbartjes nė diēka???.
Ju patjetėr do tė pėrjetoni gjendje pas gjendje (Inshikak, 19)
Kur do tė vijė Dita e Gjykimit
Njerėzit tė pyesin pėr Kiametin e ti thuaj: Pėr atė di vetėm Allahu! E, ku mund ta dish ti, ai ndoshta ėshtė afėr!??? (Ahzab, 63)
Ata kėrkojnė prej teje ngutjen e ndėshkimit, e sikur tė mos ishte afati i caktuar, atyre do tu vinte ndėshkimi, por ai patjetėr do tju vijė atyre befas ashtu qė ata nuk e hetojnė??? (Ankebut, 53)
Rrejshėm mund tė fitohet bindja se sikur tė dinim shpejtėsinė e ngadalėsimit tė ekspansionit tė gjithėsisė ne do tė kishim arritur tė parashihnim Ditėn e Gjykimit. Mirėpo nėse vetėm ekziston lidhja komparative ndėrmjet kohės dhe ekspansionit tė gjithėsisė ne kurrsesi sdo ta dinim ēastin e ngadalėsimit tė ekspansionit tė saj. Kjo ėshtė sikur tentimi i caktimit tė shpejtėsisė sė lėvizjes sė njė veture me anė tė orės sė kapur pėr rrotat e saj. Nėse vetura do ta ngadalėsonte shpejtėsinė e lėvizjes, akrepat e orės do tė ngadalėsoheshin poashtu kėshtu qė shpejtėsia do tė na dukej gjithmonė e njėjta.
E afėrta ėshtė afruar (Kiameti). Pėrveē Allahut nuk ka kush qė mund ta largojė atė (ta pengojė). A prej kėtij ligjėrimi (Kurani) po ēuditeni???? (Nexhm: 57-59)
Qoftė qytetėrimet mė luminante tė universit kudo qoftė do tė vėrtetonin se gjithėsia zgjerohet me po tė njėjtėn shpejtėsi tė mbetur trashėgim konstant qysh nga koha e krijimit tė saj. Kjo pėrforcon faktin se Dita e Gjykimit nuk mundet assesi tė parashihet, por pritet tė ndodhė nė secilin ēast. Allahu i vetėm e di ngadalėsimin e kohės dhe afrimin e Ditės sė Gjykimit. Konceptet e ngadalėsimit tė kohės dhe rrafsheve tė ekzistencės nėnkuptohen nė ajetet pasuese:
Njė lutės e kėrkoi dėnimin e pashmangshėm pėr jobesimtarėt. Atė (dėnim) ska kush qė mund tė ndalė. Ai dėnim vjen nga Allahu, pronari i shkallėve tė larta (nė qiej). Atje ngjiten engjėjt dhe shpirti (Xhibrili) nė njė ditė qė zgjatė pesėdhjetė mijė vjet (ose lartėsia e atyre shkallėve ėshtė pesėdhjetė mijė vjet)??? (Mearixh: 1-4)
Shteg ngjitjet (nėpėr dimensione)
Shteg ngjitjet pėrfshijnė shumė nivele, rrafshe ose dimensione e Allahu ėshtė Krijues i tė gjithave pa pėrjashtim. Kur Dita e Gjykimit tė afrohet njė vėshtrim i gjithėsisė sonė nga ana e jashtme do tė kishte parashtruar tė dhėnė se koha jonė po ngadalėsohet nė krahasim me njė kohė standarde nė tejbotė???. Ajetet e lartpėrmendura nuk pohojnė se njė vėshtrim i tillė do tė bėhet nga qeniet njerėzore. Duket se kjo vėrejtje ėshtė bėrė nga Allahu me rastin e ngritjes sė engjėjve te Ai.
Pritja nė varr
Nė Kuran shpirti krahasohet me vetėdijshmėrinė, kurse vdekja me fjetjen. Pas vdekjes pėr njeriun sdo tė ketė mė vetėdijshmėri pėr kalueshmėrinė kohore. Gjėja e parė qė do tė ballafaqohemi pas kėsaj ėshtė Dita e Gjykimit.
Agonia e vdekjes i vjen me atė tė vėrtetėn (i zbulohet ēėshtja e ahiretit). Kjo ėshtė ajo prej tė cilės ke ikur. Dhe i fryhet surit, e ajo ėshtė dita e premtuar??? (Kaf: 19,20)
E ditėn kur tė bėhet kijameti, kriminelėt betohen se nuk qėndruan (nė dynja) gjatė, por vetėm njė ēast tė shkurtėr. Kėshtu kanė qenė ata qė i bishtėruan sė vėrtetės. E atyre qė iu ėshtė dhėnė dija dhe besimi thonė: Ju keni qėndruar aq sa u pat caktuar Allahu deri nė ditėn e ringjalljes, e kjo pra ėshtė dita e ringjalljes, por ju ishit qė nuk e pranonit.??? (Rrum: 55,56)
Nė Ditėn kur e vėrteta rrėqethėse do tė shfaqet tronditshėm para tė gjithėve, ata qė spatėn besuar do tė jenė tmerrėsisht tė pikėlluar dhe tė stėrmbushur me pendim. Do tė dėshironin tė mos kishin qenė kurrė por fatmjerėsisht nė Ditėn e Gjykimit sdo tė ketė mė vend pėr rindreqje dhe rikthim.
Dr. Muhamed Khan
Menduar matematikisht ekziston numėr i pafundmė i dimensioneve. Ne jetojmė brenda hapėsirės tredimensionale. Ēdo gjė nga pėrditshmėria jonė ka gjatėsinė, gjerėsinė dhe lartėsinė (thellėsinė) e tij. Imagjinimi i konceptit shumėdimensional pėr ne ėshtė pothuaj i pamundur. Dihet se graviteti intensifikohet nė afėrsi tė diellit e poashtu sot flitet pėr tė ashtuquajturėn shtrembėrimi i hapėsirės nė dimensione tė tjera. Kėtė fakt i pari e vuri nė dukje Ajnshtajni gjatė llogaritjes precize tė orbitės sė planetit mė tė brendshėm, Mėrkurit.
Dikur njerėzia besonin se Toka ėshtė pllakė e rrafshėt. Ata frikėsoheshin nga mundėsia e rėnies poshtė nga ajo nėse ecin tepėr larg nėpėr tė. Sot e dimė se njė gjė e tillė ėshtė qesharake meqenėse sipėrfaqja e Tokės ėshtė e lakuar dhe e vazhdueshme si ajo e njė e topi. Dalja nga Toka mundėsohet vetėm nė qoftė se lėvizim nė njė drejtim perpendikular ndaj sipėrfaqes sė saj. Ky drejtim ėshtė ngritja lart hapėsirės prej kudo qoftė qė gjendemi. Me problem tė ngjashėm kuptimor ballafaqohemi nė rastin e dimensioneve mė tė larta. Mund tė kemi pėrshtypjen se do tė ishim larguar nga gjithėsia sikur tė udhėtonim tepėr larg saj, por faktikisht kjo ska fare tė bėjė me tė vėrtetėn. Qoftė sikur tė udhėtonim bilionė mijėra larg nga kėtu ne vazhdimisht do tė mbeteshim tė burgosur brenda hapėsirės sonė tredimensionale.
Dhe ne kemi qenė tė bindur se Allahut nuk mund ti shmangemi nė Tokė e as nuk mund ti shpėtojmė Atij duke ikur.??? (Xhin, 12)
Shtegdalja e vetme e pėrtej kalimit tė botės sonė ėshtė dalja nė dimensione tjera me anė tė lėvizjes nė njė drejtim perpendikular me hapėsirėn tredimensionale. Por, meqenėse nuk ekziston vazhdueshmėria kaluese ndėrmjet dimensioneve tona dhe atyre tė tjera, ky kalim sot ėshtė i pamundshėm. Njė realizim i tillė arrihet nėse bėhet shqyerja??? e hapėsirės dhe bashkėngjitja me ato dimensione. E kjo mund tė ndodh vetėm nė qendėr tė vrimave tė zeza.
Dhe qielli hapet e b?het dyer-dyer??? (Nebe, 19)
Vrimat e zeza
Hapja e portave qiellore (tė cekuar ne Kuran) ėshtė ide e krahasueshme me atė tė vrimave tė zeza. Ato hapje lehtė mund tė jen porta tejkaluese nga bota e sotme nė atė shumėdimensionale. Shkatėrrimi i pėrbrendshėm i yjeve masivė pasohet me formimin e vrimave tė zeza nė zonėn gravituese tė atyre yjeve. Forcat gravituese nė vrimat e tilla janė jashtėzakonisht mbizotėruese sa qė as drita me shpejtėsinė marramendėse tė saj nuk mund ti shpėtojė. Nga kjo vjen emri vrimė e zezė. Disa fizikanė supozojnė se brenda kėtyre vrimave, hapėsira dhe koha mund tė shqyen??? duke formuar portat e lartcekura. Mirėpo densiteti i pafundmė i materies brenda kėtyre vrimave pengon hapjet e tilla. Kjo pengesė nuk do tė ekzistojė nė gjithėsinė e fazės kontraktive. Sprapsja e gravitetit do tė shndėrrojė tė gjithė trupat qiellorė nė struktura zgavre nėpėr qendėr tė sė cilave kalon hapėsira qiellore.
E qielli ēahet, pse ai atė ditė ėshtė i rraskapitur (Haka, 16)
Engjėjt zbresin nėpėr portat qiellore dhe askush nuk mund tė lihet pas dore.
Dhe (pėrkujto) ditėn kur do tė ēahet qielli me anėn e njė reje e lėshohen engjėjt nė njė mėnyrė madhėshtore??? (Furkan, 25)
(Pėrkujto) Ditėn kur Ne i shkulim kodrat, dhe tokėn e sheh tė sheshtė (tė zbuluar) dhe Ne i tubojmė ata e nuk na mbetet asnjė prej tyre pa e tubuar.??? (Kehf, 47)
Kataklizma e gjithėsisė pėrfundimisht do tė pėrmbyllet nė njė lėmsh tė zjarrtė dhe fizikanėt kėtė e njohin si kolapsi i madh???. Gjithė njerėzimi do tė tubohet. Pėr shkak tė prapėsimit tė kohės ēdonjėri jashtė vullnetit tė vet do tė reduktohet drejt asgjėsė. Mirėpo mbledhja dhe tejbartja e njerėzve nė botėn tjetėr do tė pėrmbushet nga engjėjt zbritjes sė madhe???.
Nė udhėtimin tonė tė fundit nėpėr portat e hapura qiellore, ne do tė kalojmė nėpėr shumė rrafshe dhe dimensione. Fjala sikur ky udhėtim tė kthehej pėrmes transportimit apo mbartjes nė diēka???.
Ju patjetėr do tė pėrjetoni gjendje pas gjendje (Inshikak, 19)
Kur do tė vijė Dita e Gjykimit
Njerėzit tė pyesin pėr Kiametin e ti thuaj: Pėr atė di vetėm Allahu! E, ku mund ta dish ti, ai ndoshta ėshtė afėr!??? (Ahzab, 63)
Ata kėrkojnė prej teje ngutjen e ndėshkimit, e sikur tė mos ishte afati i caktuar, atyre do tu vinte ndėshkimi, por ai patjetėr do tju vijė atyre befas ashtu qė ata nuk e hetojnė??? (Ankebut, 53)
Rrejshėm mund tė fitohet bindja se sikur tė dinim shpejtėsinė e ngadalėsimit tė ekspansionit tė gjithėsisė ne do tė kishim arritur tė parashihnim Ditėn e Gjykimit. Mirėpo nėse vetėm ekziston lidhja komparative ndėrmjet kohės dhe ekspansionit tė gjithėsisė ne kurrsesi sdo ta dinim ēastin e ngadalėsimit tė ekspansionit tė saj. Kjo ėshtė sikur tentimi i caktimit tė shpejtėsisė sė lėvizjes sė njė veture me anė tė orės sė kapur pėr rrotat e saj. Nėse vetura do ta ngadalėsonte shpejtėsinė e lėvizjes, akrepat e orės do tė ngadalėsoheshin poashtu kėshtu qė shpejtėsia do tė na dukej gjithmonė e njėjta.
E afėrta ėshtė afruar (Kiameti). Pėrveē Allahut nuk ka kush qė mund ta largojė atė (ta pengojė). A prej kėtij ligjėrimi (Kurani) po ēuditeni???? (Nexhm: 57-59)
Qoftė qytetėrimet mė luminante tė universit kudo qoftė do tė vėrtetonin se gjithėsia zgjerohet me po tė njėjtėn shpejtėsi tė mbetur trashėgim konstant qysh nga koha e krijimit tė saj. Kjo pėrforcon faktin se Dita e Gjykimit nuk mundet assesi tė parashihet, por pritet tė ndodhė nė secilin ēast. Allahu i vetėm e di ngadalėsimin e kohės dhe afrimin e Ditės sė Gjykimit. Konceptet e ngadalėsimit tė kohės dhe rrafsheve tė ekzistencės nėnkuptohen nė ajetet pasuese:
Njė lutės e kėrkoi dėnimin e pashmangshėm pėr jobesimtarėt. Atė (dėnim) ska kush qė mund tė ndalė. Ai dėnim vjen nga Allahu, pronari i shkallėve tė larta (nė qiej). Atje ngjiten engjėjt dhe shpirti (Xhibrili) nė njė ditė qė zgjatė pesėdhjetė mijė vjet (ose lartėsia e atyre shkallėve ėshtė pesėdhjetė mijė vjet)??? (Mearixh: 1-4)
Shteg ngjitjet (nėpėr dimensione)
Shteg ngjitjet pėrfshijnė shumė nivele, rrafshe ose dimensione e Allahu ėshtė Krijues i tė gjithave pa pėrjashtim. Kur Dita e Gjykimit tė afrohet njė vėshtrim i gjithėsisė sonė nga ana e jashtme do tė kishte parashtruar tė dhėnė se koha jonė po ngadalėsohet nė krahasim me njė kohė standarde nė tejbotė???. Ajetet e lartpėrmendura nuk pohojnė se njė vėshtrim i tillė do tė bėhet nga qeniet njerėzore. Duket se kjo vėrejtje ėshtė bėrė nga Allahu me rastin e ngritjes sė engjėjve te Ai.
Pritja nė varr
Nė Kuran shpirti krahasohet me vetėdijshmėrinė, kurse vdekja me fjetjen. Pas vdekjes pėr njeriun sdo tė ketė mė vetėdijshmėri pėr kalueshmėrinė kohore. Gjėja e parė qė do tė ballafaqohemi pas kėsaj ėshtė Dita e Gjykimit.
Agonia e vdekjes i vjen me atė tė vėrtetėn (i zbulohet ēėshtja e ahiretit). Kjo ėshtė ajo prej tė cilės ke ikur. Dhe i fryhet surit, e ajo ėshtė dita e premtuar??? (Kaf: 19,20)
E ditėn kur tė bėhet kijameti, kriminelėt betohen se nuk qėndruan (nė dynja) gjatė, por vetėm njė ēast tė shkurtėr. Kėshtu kanė qenė ata qė i bishtėruan sė vėrtetės. E atyre qė iu ėshtė dhėnė dija dhe besimi thonė: Ju keni qėndruar aq sa u pat caktuar Allahu deri nė ditėn e ringjalljes, e kjo pra ėshtė dita e ringjalljes, por ju ishit qė nuk e pranonit.??? (Rrum: 55,56)
Nė Ditėn kur e vėrteta rrėqethėse do tė shfaqet tronditshėm para tė gjithėve, ata qė spatėn besuar do tė jenė tmerrėsisht tė pikėlluar dhe tė stėrmbushur me pendim. Do tė dėshironin tė mos kishin qenė kurrė por fatmjerėsisht nė Ditėn e Gjykimit sdo tė ketė mė vend pėr rindreqje dhe rikthim.
Dr. Muhamed Khan